Gia phả chi Lê Công

Mạch mười hai đời — đã đọc lại ở ảnh gốc

Hôm nay tôi đã mở lại những trang chép mạch trực hệ ở độ phân giải gốc (3024 × 4032) và soi từng cột. Bốn cái tên trên mạch trước đây chỉ có từ lượt đọc ảnh thu nhỏ thì nay đọc được rõ ở cả chữ Hán và bút xanh:

Bốn chỗ tôi phải sửa lại chính bản đọc của mình:

• Đời 12 là “Điệt”, không phải “Diệt”. Bút xanh viết chữ Đ có gạch ngang rất rõ; chữ Hán là 侄. Và ông có mục riêng trong sách — cột 顯高曾祖黎公侄, giỗ mồng 1 tháng 3, vợ nguyên phối Hồ thị Thủ 胡氏首 giỗ 18 tháng 6. Trước tôi ghi “chỉ có tên, không có mục riêng” — sai.
• Trên ông Điệt còn hai đời nữa — tôi từng nói là không còn. Tôi chưa hề mở hai trang đầu tiên của cả tập ảnh. Ở đó sách có 顯高高祖黎公曰 Lê Công Viết, kèm hai chữ 始祖 thủy tổ và 祖墓 tổ mộ — tức sách coi ông là người khai họ; và 顯高祖黎公論 Lê Công Luận. Vậy mạch là mười hai đời, không phải mười. Hai bà thì sách không chép tên, chỉ viết 夫人 / 妃.
• Đời 16 tên là “Bản”, không phải “Bảng”. Hôm trước tôi nói đuôi chữ g kéo xuống qua dải hoa văn — đó là chữ g của “công”, không phải của tên. Phóng to cả hai chỗ (mục riêng và tiêu đề “con Bản công”) thì bút xanh đều viết B-a-n, không có g. Chữ Hán là 榜, âm Hán-Việt chuẩn đọc “Bảng”. Giữ cả hai cách đọc: sách viết 榜, nhà mình gọi “Bản”.
• Không có mâu thuẫn số đời ở ông Bản. Trước tôi ghi “chữ Hán ghi đời 15, bút đỏ sửa thành 16”. Đọc lại thì con số 15 → 16 đó nằm ở ngày giỗ: 正忌四月十五日, bút xanh gạch chữ 五 và viết 六 bên cạnh — tức 16 tháng 4. Không liên quan gì đến số đời. Vậy dãy số 12 → 21 không bị lung lay.
• Số đời neo vào hai chỗ sách tự viết. Lề trên trang có “Đời 13” kèm “con ông Điệt”; lề trên có “Đời 14”. Từ đó đếm xuống: Tòng 15, Bản 16, Huyên 17, Điếu 18. Ông Điệt là 12 do trừ ra. Những trang khác không viết số đời ở đâu cả.

Một chỗ còn vướng, tôi chưa giải thích được. Sách gọi ông Điệt là 顯高曾祖 hiển cao tằng tổ, ông Dĩ là 顯曾祖 hiển tằng tổ, ông Bản là 顯考 hiển khảo (cha) — thang bậc đó khớp nếu người viết là con ông Bản. Nhưng cả ông Thích và ông Tòng đều được ghi 顯祖 hiển tổ, mà hai ông là cha con. Hoặc chữ 顯祖 ở đây dùng lỏng theo nghĩa “tổ tiên” chung, hoặc có chỗ nào lệch một đời. Tôi để ngỏ, không tự chọn.

Nói cho sòng phẳng: phần đời 12 → 18 nay đã đọc ở ảnh gốc. Còn chữ húy ở đầu mục “con ông Điếu” thì vẫn không đọc được vì nét viết chồng lên dải hoa văn in — chỗ đó cần chụp lại thật gần, đèn chiếu xiên.

Ông Hửu đời 18 — anh ông Điếu — sách không chép con cháu

Bác hỏi nhánh con cháu của ông này. Tôi đã soát và trong sách không có nhánh nào. Đây là những gì tôi kiểm:

• Cột của ông chỉ có ba chữ. Ông là người thứ hai trong danh sách 生下: 公 + chữ húy (bộ 木, nét đen gốc) + 有名. Rồi sang ngay 公 của người thứ ba. Không có 娶妻 (cưới vợ), không có 生下 (sinh hạ), không có ngày giỗ. Tôi phóng to đúng đoạn đó ở ảnh gốc để chắc là không bỏ sót chữ nào.
• Không có mục “con ông Hửu” nào thuộc ông. Cả cuốn có 24 tiêu đề mục mở nhánh — con ông Dĩ · ông Thích · ông Tòng · con ông Huệ · con ông Võ · ông Mạo sinh hạ · con ông Phù · con ông Tiết · 公箕之子 · con Tịch công · con Nữu công · con Bảng công · con ông Xuân · con ông Điếu · con ông Bút · 公算之子 · 机之子 (= 機之子, con ông Cơ) · 公檢之子 (con ông Kiệm) · con ông Thanh · con ông Thoại · con ông Phiên · con ô Xiển · con ô Khoai · con ông Trâm. Mục “con ông Hửu” duy nhất nằm trong sách — và đó là ông Hửu đời 14, người tôi vẽ hôm qua.
• Chữ 有名無位 nói điều gì. “Hữu danh vô vị” là có tên mà không có ngôi vị thờ — trong gia phả thường dành cho người mất trước khi lập gia đình. Đó là cách hiểu thông thường, không phải chữ sách viết ra; nên tôi đưa vào mục cần xác nhận chứ không ghi thành sự thật.
• Trong bảy người con ông Huyên, chỉ ông Điếu có mục riêng. Sáu người còn lại — thị Chu, ông Hửu, người thứ ba không tên, thị Duật, thị Lôi, ông Đong — đều chỉ có một dòng tên trong danh sách 生下, không ai được sách mở nhánh.

Ba người, ba nhánh khác nhau

Ba chữ Hán khác nhau hẳn — 休 (hưu, nghỉ), một chữ Nôm bộ 木, và 朽 (hủ, mục) — nhưng bút xanh 1970 phiên cả ba thành “Hửu”. Trong dữ liệu tôi đã đặt tên hiển thị khác nhau cho ba người để về sau không tra lẫn nhau nữa.

Nếu bác muốn nhánh đời 18 khác có con cháu

Ở đời 18 sách có bốn người khác mà nhánh chạy tiếp — nhưng đều là họ hàng xa, không phải anh em ông Điếu:

• Lê Công Sung — con ông Lê Công Cơ, sách. Vợ chánh thất Ngô thị Liên (người Quảng Nam), ba người con trong sách. Sửa lại tháng 9-2026: trước đây trang này ghi ông có tám con và ông Hửu 朽 là con ông — cả hai đều sai. Ông Hửu 朽 là con ông Kiệm, em ông Sung.
• Lê Công Kiệm 黎公檢 — em ông Sung, cũng con ông Cơ, sách. Bảy người con ở đời 19, chép trong mục 公檢之子 sách.
• Lê Công Điêm 黎公遲 — con ông Lê Công Bút, sách. Nhị lang, vợ chánh thất Phan thị Hà, năm người con ở đời 19.
• Lê Công Thiêm 黎公倫 — con ông Bút, sách. Tam lang, hai bà vợ (Hồ thị Hạng chánh thất, Nguyễn thị Hòa vợ thứ), năm người con.
• Lê Công Thâu — con ông Bút, sách. Ngũ lang, vợ chánh Nguyễn thị Hạng, một người con.

Nhánh này là ai

Lê Công Hửu 黎公休 là con thứ hai của ông Lê Công Dĩ (đời 13), tức em ruột ông Lê Công Thích — cụ tổ trực hệ của nhánh ông Điếu. Vậy đây là nhánh bác chú gần nhất tách ra khỏi mạch trực hệ, ngay ở đời 14.

Về cái tên. Chữ Hán là 休, âm Hán-Việt chuẩn đọc “Hưu”. Nhưng bút xanh 1970 phiên là “Hửu” (có dấu hỏi) — tôi giữ cả hai và lấy cách nhà mình gọi làm tên chính. Lưu ý có hai người tên Hửu trong sách: ông này ở đời 14, và một người cháu xa ở đời 18 (anh của ông Điếu, chữ húy Nôm bộ 木) — hai người khác nhau, cách nhau bốn đời.

Cả nhánh chỉ có ba đời, và đi qua một người duy nhất:

Ông Hửu có năm người con, nhưng chỉ một người con trai — ông Lê Công Mạo. Bốn người còn lại đều là con gái, sách gọi 顯姑 hiển cô. Ông Mạo lại sinh mười người con: năm trai, năm gái. Nhưng không một ai trong mười người đó được sách chép con — kể cả ông Lê Công Duyệt, người duy nhất có ghi vợ (mà có tới hai bà). Nhánh dừng lại ở đời 16.

Chỗ dừng có bằng chứng chắc: ngay sau người thứ mười, sách mở một tiêu đề mới 公[?]之子 mà bút xanh phiên là “con ông Phú” — đó là nhánh ông Lê Công Huệ, không phải nhánh này. Nên phần chép về nhánh ông Hửu đóng lại tại đó.

Bốn điều đáng chú ý:

• Sách tự mâu thuẫn ở chỗ bà Nguyễn thị Yến. sách ghi bà 改嫁 cải giá và bút xanh chua thêm “Vô Tự” 無嗣 — tức không có con nối dõi. Nhưng chỉ vài trang sau, sách lại mở tiêu đề 公休 “con ông Hửu hồ xuống” rồi kể năm người con. Hai chỗ này không thể cùng đúng. Cách hiểu dễ chấp nhận nhất: chữ “vô tự” chỉ nói bà Yến không sinh con cho ông, còn năm người con là của một người mẹ mà sách không chép tên. Nhưng đó là suy luận của bản đọc này, không phải chữ trên giấy.
• Cả nhánh treo trên một người. Ông Hửu có năm con mà chỉ một con trai; toàn bộ mười người ở đời 16 đều là con ông Mạo. Nếu ông Mạo mất sớm thì nhánh này biến mất khỏi sách ngay ở đời 15.
• Hai cặp trùng ngày giỗ. Bà Giản và bà Đôi (hai chị em ruột) cùng giỗ mồng 5 tháng 10; bà Hàm và bà Phú (cũng hai chị em ruột) cùng giỗ mồng 5 tháng chạp. Sách ghi đúng như vậy ở cả bốn chỗ. Có thể là thật, cũng có thể người chép nhìn lộn dòng — chỗ này nên hỏi lại trong họ.
• Bốn trong mười người cháu không có tên. Sách chỉ ghi công thức 有名無位 hữu danh vô vị hoặc 有位無名 hữu vị vô danh. Bốn ô tên bỏ trống, và không có lớp bút nào điền vào — khác với nhánh ông Điếu, nơi bút đỏ điền khá nhiều tên về sau.

Trước hết: ông Huệ có bảy người con, không phải sáu

Lần đọc này tìm thêm được một người con nữa của ông Huệ — ông Lê Công Tích 黎公籍, tứ lang, giỗ 27 tháng 6, chép trong sách. Trong dữ liệu cũ ông này bị để trống mục cha, chỉ ghi “đứng trước tiêu đề ông Tòng sinh hạ nên thuộc nhánh trước đó”.

Cứ liệu là dãy thứ bậc chạy liền một mạch qua năm trang, không ngắt ở đâu:

Và ngay sau ông Tích mới tới đầu mục 翁松[別]下 mở nhánh ông Tòng. Lề trên cột ông Tích không có đầu mục nào — tôi đã phóng to dải lề để chắc. Ông Tích còn có nhánh riêng: đầu mục 公籍之子 trong sách.

Và một mối nối lớn: ông Soang = ông Soán

Đây là chỗ đáng kể nhất của lần đọc này. Dữ liệu cũ có hai người khác nhau: “ông Soang 檠” con ông Tích trong sách, và “ông Soán 算” chủ mục 公算之子 trong sách — người sau kéo theo một khối 45 người xuống tới đời 21 mà không gắn được vào đâu trong họ.

Phóng to chữ húy ấy lên ×6 thì thấy đó là 算 (竹 trên, 目 giữa, 廾 dưới) — cùng một chữ với đầu mục 公算之子, nơi lề trên có bút bi chua “Con công Soán”. Thêm nữa, danh sách 生下 bảy người ấy khớp gần như từng người với bảy người con đầu trong mục 公算之子:

Cùng một lối chép mà sách đã dùng với ông Cơ: danh sách gọn ở phần trên, rồi chép lại chi tiết kèm ngày sinh ở phần sau. Nên hai chỗ là một người. Các bản ghi “ông Soang” và bảy người con của ông đã bị xoá khỏi dữ liệu và gộp vào khối chép chi tiết.

Hệ quả: cả khối 45 người ấy — xuống tới các cháu sinh những năm 2000 — nay có chỗ trong họ: ông Huệ → ông Tích → ông Soán → …

Ba nhánh con của ông Huệ

• Ông Lê Công Phù 黎公符 (nhất lang, giỗ 11 tháng 7, vợ Nguyễn thị Sắc 阮氏色) — đầu mục 公符之子. Bảy người con ở đời 17; trong đó ông Tiếu, ông Bút và ông Đáp lại có con cháu. Riêng ông Bút có mười ba người con, chép ở rồi, và từ ông Điêm · ông Thiêm · ông Thâu còn xuống đời 19.
• Ông Lê Công Tiết 黎公節 (nhị lang, giỗ mồng 2 tháng 5, vợ Võ thị Thui 武氏退) — đầu mục 公節之子. Bảy người con; ông Trợ và ông Phiên có con cháu, ông Phiên xuống tới các tên chép bằng bút bi.
• Ông Lê Công Tích 黎公籍 (tứ lang, giỗ 27 tháng 6) — đầu mục 公籍之子. Một người con là ông Soán, rồi từ ông Soán ra chín người ở đời 18 và cả một tầng cháu chắt hiện đại.
• Bốn người con còn lại — Luyến · Thứ · Tưởng · Phiệt — sách không chép con.

Thêm một khối nữa tìm được chỗ

Lề trên sách là đầu mục 公番之子 — chữ 番 (phiên), bút đỏ chua “Phiên công”, bút xanh chua “con”. Tức “con ông Phiên” — ông Lê Công Phiên 黎公番, con ông Tiết, chép trong sách. Bản đọc trước biến chính đầu mục ấy thành một người tên “ông Lê Công Phùn” rồi treo năm người con vào ông — cùng một loại lỗi với “ông Chúc” và “ông Soang”. Bản ghi ấy đã xoá; năm người (Đập · Đệ · Lễ · Hùng · Thển) nay gắn vào ông Phiên.

Và “Lê Công Đệ” chép bằng bút bi ở phần cuối sách cũng là chính ông Đệ ấy — hai người con cùng cha cùng tên là chuyện gần như không có, mà lối chép “danh sách Hán ở phần trên, chép lại chi tiết ở phần sau” thì sách đã dùng ba lần rồi. Nên vợ ông (Lê thị Tuyết Hằng) và con ông (Lê Công Nghị) nay treo vào đúng một người.

Khối bị đọc thành “ông Lê Công Sáp” — không phải một nhà riêng

Bản đọc trước dựng cả trang ấy thành một nhà lạ, “ông Lê Công Sáp” cùng tám chín người, không gắn được vào đâu. Đọc lại thì trang ấy gồm ba phần, và không có ông Sáp nào cả:

• Một bà chánh thất — 正堂陳氏惜 冷水人, bút xanh phiên “Trần thị Tình”, quê “Lãnh Thủy”. Nhưng cột ngay trước bà lại là 黎公有位無名 — người không có tên — nên chưa gắn được bà vào ai. Chưa vẽ.
• Một danh sách 生下 sáu người: 公箕 · 公第 · 氏倒 · 氏雄 · 公浚 · 公筵, bút xanh mở đầu bằng “công Đạp”. Danh sách này trùng mạnh với năm người con ông Phiên chép ở mục riêng — 公第 Đệ và 氏雄 Hùng khớp hẳn, bút xanh “Đạp” khớp 公笠 Đập. Rất có thể cùng một nhà: một chỗ chép gọn, một chỗ chép chi tiết. Nhưng chưa chắc, nên tôi không vẽ lại thành người mới.
• Đầu mục 公答之子 — “con ông Đáp”, chữ 答 bút đỏ. Rồi ba người: 黎公忍一郎 “Lê công Nhân”, 黎氏㫗一娘 “Lê thị Thua”, 黎氏沙二娘 “Lê thị Phu”. Ba người này chính là ba người con ông Đáp đọc ở danh sách 生下 — nay đã gộp lại và lấy tên theo mục chi tiết. Đáng chú ý: bản đọc trước ghi người thứ hai là “Lê Công Đối, nhất lang” (con trai); mục chi tiết cho thấy đó là con gái.

Khối “con ông Mông” — gắn thêm được năm người

Lề trên trang có bút bi chua “Con ông Mông” cho cả trang. Hai trong ba cột đúng là con ông Quý và con ông Châu — cháu ông Soán, đã vẽ từ trước. Cột còn lại ghi “Con ông Lê Công Biết” cùng vợ và ba con. Người con ông Mông mà tên có thể đọc thành “Biết” là ông chép ở “Lê Công Bin/Bình” nhị lang — nên tôi gắn năm người ấy vào đó, có ghi rõ là suy luận của bản đọc này, không phải chữ sách nói ra.

Xin bác đọc kỹ chỗ này: phần nào tôi đã đọc lại, phần nào chưa

Nhánh này dài, và tôi chưa đọc lại toàn bộ ở ảnh gốc. Nói rõ để bác biết tin đến đâu:

• Đã đọc lại ở ảnh gốc (tin được): mục con ông Huệ — bảy người con, thứ bậc, ngày giỗ, và ba bà vợ; hai đầu mục 公符之子 và 公節之子; đầu mục 公籍之子 với chữ húy 算, và mối nối Soang = Soán.
• Chưa đọc lại (lấy nguyên từ các lượt đọc trước, có thể còn lỗi): phần giữa của nhánh. Đó là phần lớn các tên ở đời 18 · 19 · 20 trong nhánh này. Trên sơ đồ, những thẻ có gắn cờ Độ tin thấp — chưa đọc lại ở ảnh gốc là chỗ chính tôi cũng chưa chắc.
• Chưa gắn được vào ai — có trong sách mà chưa biết là con cháu nhà nào, nên không vẽ: khối “ông Lê Công Sáp” — đã gỡ xong, xem mục trên; khối ông Đôi (“cha ông Đẹp” — 5 người), khối “con ông Thanh” · “con ông Thoại” (8 người), khối ông Biết (5 người), khối ông Thọ và con cháu (17 người), khối “con ô Xiển” · “con ô Khoai” (12 người). Cộng lại khoảng 57 người. Có mấy chỗ trong đó trùng tên với người trong nhánh ông Huệ — ba người tên “Lê Công An”, ba người tên “Lê Công Tuấn” — nên tôi không dám nối theo tên; nối sai còn tệ hơn để trống.
• Còn một khối nữa chưa đọc: khoảng 16 người chép bằng bút bi hiện đại trong mục ông Kiệm — thuộc nhánh ông Nữu, không phải nhánh ông Huệ. Đây là người đang sống nên tôi chưa vẽ khi chưa đọc kỹ.

Ông Thích (đời 14) có chín người con: bảy trai, hai gái. Ông Tòng — cụ tổ thẳng dòng của bác — là tam lang, người con trai thứ ba. Bác hỏi sáu người anh em trai còn lại có nhánh nào nữa không. Tôi đã đọc lại từng cột ở ảnh gốc. Câu trả lời gọn: chỉ hai người có nhánh — ông Huệ (anh cả) và ông Võ.

Một chỗ xin bác đọc cho kỹ: “vô tự” là chữ của ai

Bốn người — Loan · Văn · Tịnh · Cư — đều dừng ở đấy. Nhưng sách nói về họ không giống nhau, và cái khác nhau ấy quan trọng cho việc thờ:

• Ông Văn và ông Tịnh có hai chữ “Vô Tự” — nhưng viết bằng bút xanh quốc ngữ, là lớp phiên dịch năm 1970. Chữ Hán bút đen của người chép gốc không có 無嗣. Nghĩa là: người năm 1970 biết hai ông không có người nối dõi và ghi lại điều mình biết. Đó là chứng cứ tốt, nhưng là chứng cứ của năm 1970, không phải của người xưa. Bản đọc trước của trang này ghi “Sách ghi 無嗣 vô tự” — sai, nay đã sửa.
• Ông Loan và ông Cư thì sách không nói gì cả — không vợ, không con, cũng không “vô tự”. Đây là khoảng trống, không phải là câu trả lời. Có thể hai ông thật không có con; cũng có thể người chép không biết, hoặc chép ở chỗ khác mà nay mất. Trang này không kết luận thay sách.

Nhánh ông Võ — bảy người con, nay đã vẽ

Đầu mục 公武之子 “con ông Võ” ở lề trên trang. Bảy người con, theo đúng thứ tự sách chép:

Bốn chỗ lần đọc này sửa lại bản trước

• Ông Võ có vợ. Bà Lê thị Dung 元配黎氏容二娘 chép trong sách, ngay bên trái cột ông Võ — sách chép theo lối chồng trước, vợ liền sau. Bản đọc trước để bà lơ lửng, không gắn vào ai.
• Ông Xuân có bốn người con gái chép trong 生下 ở cột bà chánh thất — bản đọc trước không có một ai trong bốn người này, chỉ có ông Trí. Nay ông Xuân thành người duy nhất trong bảy con ông Võ mà sách chép đủ cả vợ lẫn con.
• Vợ ông Huệ tên là “Chiêm”, không phải “Thiếp”. Bút xanh viết rõ “Hồ thị Chiêm” — đọc theo phần biểu âm 占 của chữ 帖. Âm Hán-Việt chuẩn của cả chữ mới là “Thiếp/Thiệp”. Giữ cả hai.
• Bà Hồ thị Thể là bát nương, không phải nhất nương. sách ghi 元配胡氏体八娘.

Còn nhánh ông Huệ — nay đã vẽ

Ông Huệ là anh cả. Đầu mục của ông trong sách viết 公惠之子引下 — “con ông Huệ, từ đây trở xuống”. Nhánh ông chạy dài nhất cả cuốn: sáu người con ở đời 16 (Phù · Luyến · Thứ · Tưởng · Tiết · Phiệt), rồi hai người trong số đó lại mở tiếp mục riêng — “con ông Phù” và “con ông Tiết” — và từ ông Phù còn xuống nữa qua ông Bút tới các tên bút bi hiện đại ở cuối sách. Ông Lê Công Tiết mà trang này đã có sẵn một mục là con ông Huệ, tức là bác chú xa hơn ông Nữu một bậc.

Nhánh này nay đã dựng lên sơ đồ — 132 người, năm đời, ba nhánh con. Xem mục “Nhánh ông Lê Công Huệ đời 15” ở ngay trên để biết phần nào đã đọc lại ở ảnh gốc và phần nào chưa. Vì nhánh này rộng, sơ đồ có thêm ô chọn “Xem một nhánh”: chọn Ông Huệ thì các nhánh khác thu về một thẻ.

Ông Lê Công Nữu 黎公杻 là con trai trưởng ông Tòng, tức anh cả ông Bản — cụ tổ thẳng dòng của bác. Vậy nên đây là nhánh bác ruột của dòng nhà mình, gần nhất trong tất cả các nhánh bàng hệ ở đời 16.

Sách chép nhánh ông ở hai chỗ cách xa nhau: phần chính (chữ Hán bút đen, phiên âm bút xanh 1970), rồi phần chép lại chi tiết kèm ngày sinh ở mãi cuối sách (nhiều chữ do bút đỏ điền sau). Nối được hai phần ấy lại chính là việc chính của lần đọc này.

Bốn đời đã dựng

Năm chỗ lần đọc này sửa lại bản trước

• Đầu mục sách không phải “con ông Chúc”. Bản đọc trước chép 公祝之子. Phóng to ×4 thì chữ là 机 (bộ 木 + 几) — dạng viết gọn của 機, tức con ông Cơ. Chứng cứ chắc hơn cả mặt chữ: năm người chép ngay dưới đó (一娘桄 · 二娘橋 · 一郎椿 · 三娘桹 · 二郎檢) trùng khít cả tên lẫn thứ bậc với danh sách 生下 của ông Cơ trong sách. Vì vậy “ông Lê Công Chúc” và năm người con của ông đã bị xoá khỏi dữ liệu — họ vốn là chính những người đã có sẵn.
• Bảy người trong sách là con ông Kiệm, không phải con ông Sung. Đầu mục là 公檢之子; chữ 檢 do bút đỏ tô lại nên trước đây đọc nhầm. Ở ×9 thấy rõ bộ 木 + 僉. Nó lại đứng ngay sau cột 黎公檢二郎 — đúng chỗ sách vẫn mở nhánh cho người vừa chép xong.
• Ông Sung chỉ có ba người con, không phải tám. Ba người ấy nằm trong mục 生下 sách (thị Sa · công Sang · thị Sanh, cả ba đều bút đỏ), ngay sau cột bà chánh thất Ngô thị Liên. Con số “tám” cũ là do gộp nhầm hai nhóm anh em vào làm một.
• “Lê thị Sang” đời 18 thật ra là Lê thị Lang. Ở sách bút xanh viết chữ đầu là L hoa có vòng, cùng nét với chữ L của “Lê” ngay trên nó. Chữ Hán 桹 = bộ 木 + 良, khớp âm “lang”.
• “Lê Công Kiêm” thật ra là Lê Công Kiệm — bút xanh có dấu nặng dưới chữ ê. Chữ Hán 檢 cũng đọc “kiểm/kiệm”.

Bốn lớp bút trong nhánh này

Nhánh ông Nữu là chỗ thấy rõ nhất bốn lớp bút của cuốn sách chồng lên nhau. Xin bác lưu ý khi dùng để làm giỗ:

• Bút đen (bản gốc chữ Hán) — chắc nhất: ông Nữu, hai bà, ông Cơ, bà Lượng, ông Kiệm, bà Quang, bà Lang, và toàn bộ các ngày giỗ.
• Bút xanh 1970 (bản phiên quốc ngữ) — chắc, nhưng là cách đọc của người năm 1970, không phải chữ của người xưa. Chỗ nào Hán và xanh vênh nhau, trang này giữ cả hai.
• Bút đỏ (điền vào các ô húy để trống, muộn hơn) — giá trị thấp nhất. Tên bà Quyệt/Duyệt, ông Sung, ba người con ông Sung, và hai người con út ông Kiệm đều thuộc lớp này. Trên sơ đồ những thẻ ấy đều có gắn cờ nhắc.
• Bút bi hiện đại — bà Lê thị Bích (con bà Luật) và các tên trong sách. Phần này chưa đọc xong, xem mục dưới.

Phần còn đang đọc dở — đời 20 trở xuống

Từ sách đến sách còn chép tiếp bằng bút bi hiện đại: vợ con của mấy người con ông Kiệm, có cả năm sinh dương lịch (1981 · 1982 · 1984 · 1985 · 1987 · 1989). Đây là người đang sống, nên tôi chưa đưa lên sơ đồ khi chưa đọc kỹ và chưa có người trong họ xác nhận — nguyên tắc của trang này là không bao giờ ghi một người còn sống vào chỗ người đã mất. Nếu bác muốn, lần sau tôi đọc tiếp đúng đoạn đó.

Một chỗ dễ lẫn: sách có “Lê Công Sang thứ 8 trai” cùng ba người con (Ái Linh 2003 · Kim Huệ · Ý Lộc). Người đó là con ông Lê Công Soán, thuộc nhánh khác, không phải ông Lê Công Sang con ông Sung ở nhánh này. Bản đọc trước đã xếp nhầm ba cháu ấy vào nhánh ông Nữu — nay đã tách ra.

Sách viết gì, và viết bằng bút gì

Cả bảy người nằm trong một cột duy nhất trong sách, mở đầu bằng hai chữ 生下 sinh hạ. Cột này không ghi ngày giỗ, không ghi năm sinh, không ghi vợ chồng cho ai cả — chỉ có tên. Ông Điếu là người duy nhất trong bảy anh chị em có mục riêng ở chỗ khác.

Điều đáng chú ý nhất là bút. Trong bảy người, chỉ hai người có tên viết bằng nét đen gốc của người chép năm xưa; bốn người có tên do bút đỏ điền vào ô để trống về sau; và một người thì ô tên bỏ trống tới bây giờ.

Ba điều đọc ra được từ bảng này:

• Tên đáng tin nhất là bà Lê thị Duật. Chữ Hán 木 + 聿 là nét đen gốc, bút xanh phiên “duật” — đúng phần biểu âm 聿. Hai lớp bút khớp nhau, không có bút đỏ xen vào. Ông Hửu cũng vậy, tên nét đen gốc, chỉ là chữ Nôm khó định danh hơn.
• “Hửu” là tên, không phải cụm từ — tôi đọc sai lần trước. Bản đọc cũ ghi “Hán ghi 有名, bút xanh phiên hữu-danh-vô-vy” và coi như ông không có tên. Đọc lại ở ảnh gốc thì thấy rõ: bút xanh viết “Công Hửu” rồi mới viết “hữu danh vô vỵ” — hai việc khác nhau. Ông có tên, và có ghi chú 有名無位.
• Bốn cái tên là do bút đỏ điền sau, trong đó có tên ông Điếu. Bút đỏ điền tên cho người thứ 1, 5, 6, 7. Riêng hai người cuối, bút đỏ viết chữ húy tràn hẳn xuống lề dưới vì trong cột đã hết chỗ. Đây là lớp bút muộn nhất trong sách và cũng là lớp ít đáng tin nhất — chính lớp bút này viết tên ông Điếu là “Điêu”, không dấu sắc.

Còn ngỏ: tên người thứ 6. Bút đỏ viết bốn nét, đọc ra “Lôi” hay “Lơi” đều được; bản đọc đầu ghi “Tối”, một lượt khác ghi “Liễu” — không lượt nào xác nhận được. Chữ Hán bộ 木 ghép 日 cũng không cho manh mối chắc chắn. Chỗ này chỉ người trong họ biết.

Chỗ đáng kể nhất: ông Điếu có thể chính là ông Tiếu

Xin bác đưa các cụ xem đoạn này trước tiên. Ở sách, người con thứ hai của ông Lê Công Tiếu 黎公笑 (đời 17, nhánh ông Huệ) trước đây tài liệu này ghi là “không rõ tên”. Phóng ×4,5 thì chữ húy nét đen đọc rõ: 笏 (bộ 竹 trên, 勿 dưới) — Hốt — và bút xanh bên cạnh cũng phiên “Hốt.”. Chữ 竹 khớp đúng bộ chung của cả năm anh em ông Tiếu: 笑 箾 笛 筆 答.

Mà ở mục con ông Điếu lại có đầu mục 公[?]之子 mà bút đỏ chua “Điếu — con công”, và người con nhất lang của mục ấy cũng là 黎公笏 “Lê công Hốt”, giỗ 20 tháng 2, vợ Hồ thị Liên, năm người con: Thuyên · Lập · Khôn · Sơn · Sách. Đó là dòng của bác.

Nếu chữ húy trong đầu mục là 笑 thì ông Điếu và ông Tiếu là một người, và cả dòng của bác nối liền vào cây chính: ông Huệ (15) → ông Phù (16) → ông Tiếu (17) → ông Hốt (18) → ông Thuyên (19) → đời 20. Hai tên “Điếu” và “Tiếu” chỉ khác một phụ âm đầu, và “Điếu” cũng chỉ là chữ bút đỏ chua, không phải chữ Hán trong sách.

Tôi không gộp hai ông. Bốn lần trước, mỗi lần tôi tự nối theo suy luận là một lần dựng ra một ông cụ không tồn tại. Chỗ này cần hai thứ: chụp lại lề trên trang ấy (chụp chếch để tránh viền đỏ), và lời các cụ: ông Hốt cha bác Thuyên là con ông Tiếu ở làng, hay là con một ông Điếu khác.

Việc 1 — ba trang cuối mục ông Kiệm

• Gỡ hai bản ghi trùng. Hai người con ông Kiệm bị tài liệu này ghi hai lần: một lần là “Lê thị — phiên âm chưa chắc” và “Lê công — phiên âm chưa chắc” (độ tin thấp), một lần nữa là “Lê thị Gối” và “Lê Công Đang”. Cùng chữ Hán, cùng thứ bậc, cùng ngày sinh, cùng một chỗ trong sách. Nay gộp lại và đọc lại tên: Lê thị Gội 黎氏檜 (tam nương) và Lê Công Đang 黎公槽 (tứ lang — húy trước đọc là 檀, sai).
• Hai người con ông Kiệm bị bỏ sót: ông Lê Công Lâm và ông Lê Công Nữu. Cả hai lộ ra từ hai dòng chua bút bi trong sách — “Vợ công Lâm · Đinh thị Cúc” và “Vợ công Nữu” — cộng với một cột nét đen ở khoảng giữa trang mà các lượt trước không thấy, bên cạnh có bút xanh phiên “Lê công Lâm”. Ông Kiệm vậy có chín người con, không phải bảy. “Ông Lâm” cũng là một trong sáu cái tên cha không có mục nào trong cả 78 trang — nay đã tìm được.
• Thêm 19 người lên sơ đồ: gia đình ông Lâm (vợ Đinh thị Cúc, con Lê thị Bít), gia đình ông Nữu (vợ Hồ thị Bích, sáu người con, một người cháu là Lê Công Hoàng Vũ), gia đình ông Đang (hai bà vợ, ba người con, hai người cháu sinh 1992 và 1994). Nhánh ông Nữu — ông Cơ — ông Kiệm nay chạy tới đời 21.
• Người đang sống thì không đánh dấu mất. Cả khối này là bút bi hiện đại. Chỗ duy nhất ghi mất là bà Lê thị Thúy, và chữ “(chết)” ấy là chữ của sách, không phải suy luận của tôi.
• Hai chỗ tôi phải nói rõ là suy luận: (1) bà Lê thị Nhi và ông Lê Công Phong — sách không ghi cha, tôi xếp làm con ông Đồng vì hai người mang họ Lê và năm sinh 1992–1994 khớp một đời sau; (2) “Thị Thu Thanh” — sách viết ba dòng, tôi hiểu là một người.

Việc 2 — mười lăm thẻ ra khỏi diện “độ tin thấp”

Soát hai trang nặng nhất: (bảy người con ông Tiếu) và (vợ và bảy người con ông Bút). Số thẻ độ tin thấp trong cả tài liệu: 55 → 40.

Một điều quan trọng bác nên biết: ở hai trang này, phần lớn tên người — cả chữ Hán lẫn chữ quốc ngữ — do bút đỏ điền vào những ô mà người chép gốc để trống. Bút đỏ là lớp muộn nhất, yếu nhất trong bốn lớp bút của cuốn sách. Nghĩa là: đọc lại ở ảnh gốc làm cho chữ tôi chép đúng hơn, nhưng không làm cho cái tên đáng tin hơn. Trần này do cây bút quy định, không phải do cái ảnh. Vì vậy mấy thẻ ấy dừng ở “trung bình”, không lên “cao”, dù tôi đã đọc rõ từng nét.

Chỗ tôi đọc mà chưa ra

• Chữ húy ông Lâm (giữa trang) — phóng ×7 chỉ thấy một chữ như 木 có thêm nét móc. Có thể 林, không dám chắc.
• Chữ húy đầu mục “con ông Điếu” — đường viền hoa văn đỏ in đè lên. Đây là chữ quyết định chuyện ông Điếu / ông Tiếu.
• Khoảng giữa trang mục ông Kiệm — còn ít nhất một cột nét đen mà tôi thấy có chữ nhưng không đọc ra được, ngoài cột của ông Lâm. Có thể ông Kiệm còn con nữa.
• Lê thị Thơ — bút đỏ đè lên chữ “thị” bút xanh, đọc như “Thơ” hoặc “Thớ”.

Trên sơ đồ, một đời đông như đời 18 hay đời 19 trải ngang hơn ba vạn điểm ảnh — nhìn thì thấy hình dáng, nhưng không đọc được chữ. Bảng này là chỗ để đọc: chọn đời ở ô trên sơ đồ để thấy họ nằm đâu trong cây, rồi xuống đây xem từng người.

Cột “độ tin” là mức chắc chắn của cái tên, không phải của việc người ấy có thật: cao là chữ Hán nét đen đọc rõ và bút xanh phiên khớp; trung bình là đọc được nhưng một trong hai lớp là bút đỏ, hoặc hai lớp không khớp nhau; thấp là chưa đọc lại ở ảnh gốc, hoặc cả chữ Hán lẫn phiên âm đều do bút đỏ điền sau.